Godišnjica genocida u Srebrenici

Rezolucijom Evropskog parlamenta 11. juli proglašen je Evropskim danom sjećanja na žrtve genocida u Srebrenici, označivši masakr kojeg je počinila Vojska Republike Srpske kao "genocid i najveći ratni zločin u Evropi poslije završetka Drugog svjetskog rata"

AUTOR: Alen Haman
OBJAVLJENO: 11.07.14 u 09:26
RATE_LIMIT_EXCEEDED
U Memorijalnom centru Srebrenica - Potočari danas će biti obilježena 19. godišnjica genocida nad Bošnjacima, najvećeg masovnog zločina na tlu Evrope nakon Drugog svjetskog rata, u kojem je ubijeno više od osam hiljada osoba, mahom muškaraca i dječaka. 

Danas će u mezarju Memorijalnog centra Srebrenica - Potočari biti održana komemoracija žrtvama, a potom klanjana dženaza-namaz i obavljen ukop 175 identificiranih žrtava genocida.

Najmlađa žrtva koja će ove godine biti ukopana je Senad Beganović, koji je u vrijeme kada je ubijen imao 14 godina. Senad je jedan od 15 maloljetnih osoba koje će danas biti ukopane. Najstarija žrtva je Hurem Begović, koji je imao 79 godina kada je ubijen. 

Dženaza će biti klanjana i obavljen ukop tri brata. Svoj smiraj će danas naći Dahmo (1968), Hamdija (1959) i Suljo (1975) Delić.  Danas će na biti ukopan i otac Selman Sulejmanović (1937) sa dva sina, Jakubom (1976) i Mujom (1978).

Komemoracija će početi u 11:00, a potom će biti  održano odavanje počasti i polaganje cvijeća i vijenaca za žrtve genocida u Srebrenici.

Pored Memorijalnog kamena će biti održan vjerski program, bit će izveden Srebrenički inferno, uz učenje ilahija i dijelova Kur'ana. Nakon pješačenja u okviru "Marša mira - Srebrenica 2014" i prolaska stazama poznatim kao Put smrti,  oko 5.000 učesnika stiglo je sinoć u Potočare.

Među njima su brojni mladi ljudi, žene, djeca i strani državljani koji su iz više zemalja svijeta stigli u BiH kako bi i na ovaj način odali počast žrtvama srebreničkog genocida. U čast žrtava, proteklih dana prema Srebrenici su putovali biciklisti i bajkeri iz Beograda, Vukovara, Sarajeva, Bihaća...

Konvoj kamiona koji su prevozili 175 identifikovanih žrtava genocida iz Visokog u srijedu, 9. jula, u tišini i sa suzama u očima ispratili su brojni građani Sarajeva.

Današnji dan proglašen je Danom žalosti na teritoriji Federacije Bosne i Hercegovine odlukom Federalne vlade. Državne zastave su u tom dijelu Bosne i  Hercegovine spuštene na pola koplja u znak sjećanja na nezapamćenu tragediju, jednu od najvećih u 20. stoljeću, i najveće masovno ubistvo nakon Drugog svjetskog rata počinjeno na tlu Evrope.

13 kolektivnih dženaza za deset godina

U mezarju Memorijalnog centra Srebrenica - Potočari je od 2003. godine obavljeno 13 kolektivnih dženaza i ukopano 6.066 žrtava genocida u Srebrenici 1995. godine. Žrtve Srebrenice pronađene su na više od 150 različitih lokaliteta na području Podrinja, od toga u 74 masovne grobnice, uglavnom sekundarnog karaktera. 

 Lokacija za mezarje i spomen-obilježje žrtvama genocida u Srebrenici određena je odlukom visokog predstavnika u BiH Volfganga Petritcha 2000. godine, a nešto kasnije formirana je i Fondacija Srebrenica-Potočari.  

Ukop žrtava u mezarju u Potočarima prvi put je obavljen 2003. godine, kada je 31. marta u mezare spušteno 600 tabuta. U okviru obilježavanja 8. godišnjice genocida nad Bošnjacima "zaštićene zone UN-a" Srebrenica, 11. jula te godine ukopane su još 282 identifikovane žrtve genocida, da bi 20. septembra iste godine smiraj našlo još 107 Srebreničana. Tako je 2003. godine ukupno ukopano 989 Srebreničana, što je ujedno najveći broj ukopanih u mezarju u Potočarima u jednoj godini.

Odlukom visokog predstavnika Paddya Ashdowna 2003. utvrđeno je da bivša Fabrika akumulatora, u kojoj je bio smješten holandski bataljon UN-a zadužen za sigurnost "zaštićene zone UN" Srebrenica, pripadne Memorijalnom centru. Memorijalni centar Srebrenica - Potočari otvorio je bivši predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Bill Clinton, u septembru 2003. 

Od 2004. godine ukop identificiranih žrtava genocida u Srebrenici vrši se isključivo 11. jula, na dan obilježavanja godišnjice genocida.

Tako je 2004. ukopano 338 žrtava, 2005. godine - 609, 2006. godine - 505, 2007. godine - 465... 

Odlukom visokog predstavnika u BiH Christiana Schwarz-Schillinga 2007. proglašen je Zakon o memorijalnom centru Srebrenica - Potočari, spomen-obilježje i mezarje za žrtve genocida iz 1995. Memorijalni centar sastoji se iz sakralnog i memorijalno-komercijalnog dijela. Najupečatljiviji dio je musala, objekat za molitvu na otvorenom za pripadnike islamske vjeroispovijesti, a okružuje je bijela kamena plaftforma koja predstavlja Zid sjećanja na kojem su ispisana imena 8.732 žrtve genocida iz jula 1995. godine. 

Na 13. godišnjicu genocida u Srebrenici, 2008. godine, ukopano je 307, 2009. godine - 534, 2010. godine - 775, 2011. godine - 613, 2012. godine - 520, a 2013. godine - 409 identifikovanih žrtava genocida. 

Prošle godine, 11. jula 2013, ukopana je do sada najmlađa žrtva srebreničkog genocida, kćerka Have Muhić koja je jula 1995. rođena u tadašnjoj bazi UNPROFOR-a. Ukopana je tačno u godini kada je trebala postati punoljetna i navršiti 18. godina.

Cipele za spomenik "Stub srama"

Upravo 2010. godine, kada se obilježavala 15. godišnjica genocida u Srebrenici, ispred Brandenburške kapije u Berlinu članovi Centra za političku ljepotu i Društva za ugrožene narode Internacional počeli su gomilati 16.744 cipele koje simboliziraju 8.372 žrtve genocida u Srebrebnici. Cipele su prikupile sekcije Društva za ugrožene narode u BiH, Austriji i Njemačkoj.

Tada je najavljeno da će od prikupljenih cipela u Potočarima biti podignut spomenik "Stub srama", u obliku slova U i N. 

Presuda Međunarodnog suda pravde potvrdila genocid 

Presudom Međunarodnog suda pravde po tužbi Bosne i Hercegovine protiv tadašnje SR Jugoslavije, čiji je sukcesor Srbija, iz 2007. godine, utvrđeno je da je na teritoriji Srebrenice 1995. godine počinjen zločin genocida.

Bosna i Hercegovina je ovu tužbu podnijela u jeku agresije, 1993. godine, tražeći uz ostalo da se donese presuda kojom bi se tadašnja SR Jugoslavija proglasila krivom za genocide na cijelom teritoriju BiH. Međutim, presudom Međunarodnog suda pravde utvrđeno je da je tadašnja Vojska Republike Srpske počinila genocid u Srebrenici. Sud je prvi put u svojoj historiji odlučivao u sporu na osnovu odredaba Međunarodne konvencije o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida (iz 1948.) u sporu između dvije države.

Naime, početkom agresije i rata u Bosni i Hercegovini, 1992. godine, jedinice tadašnje JNA zajedno sa vojnim jedinicama iz tadašnje Jugoslavije, uz pomoć domaćih jedinica koje su činile pristaše tadašnje Srpske demokratske stranke, zauzele su Srebrenicu.

U to vrijeme iz grada je protjerano oko 20 hiljada stanovnika – muslimana. Nedugo zatim, probosanske snage koje su se u međuvremenu organizirale u pokret otpora, oslobodile su grad. Tokom naredne 1993. godine veći broj stanovništva protjeranog sa šireg područja Zvornika i Srebrenice našao je utočište u Srebrenici. No, sve vrijeme bili su izloženi ubijanju iz svih raspoloživih naoružanja i izgladnjivanju. Tako je bilo do juna 1995. kad su počeli napadi na "zaštićenu zonu" Ujedinjenih naroda. To je bio uvod u masovna ubistva i genocid nad stanovništvom Srebrenice koji će uslijediti tokom jula te godine. 

Za genocid i druge zločine počinjene u Srebrenici 1995. godine u Međunarodnom sudu za zločine počinjene na prostoru bivše Jugoslavije u Den Haagu i pred Sudom BiH dosad je osuđeno 27 osoba. U Haškom tribunalu je pravosnažno osuđeno sedam osoba. Najduža zatvorska kazna izrečena je Radislavu Krstiću, bivšem zamjeniku komandanta Drinskog korpusa Vojske Republike Srpske (VRS), 35 godina zatvora. 

General VRS Radoslav Krstić osuđen je za saučesništvo u genocidu koji su, prema presudi, počinile snage bosanskih Srba, jer su "odredile za uništenje 40.000 Bošnjaka, stanovnika Srebrenice, koji su kao grupa predstavljali Bošnjake uopšte".

Pod optužbom za genocid u Srebrenici u Haškom tribunalu u toku je proces protiv više oficira tadašnje Vojske RS, uključujući i generala Zdravka Tolimira, bivšeg pomoćnika Ratka Mladića.

Haški sud je za zločine u Srebrenici već osudio bivše oficire VRS Momira Nikolića na 27 godina zatvora, Radivoja Miletića na 19, Vidoja Blagojevića na 18, Dragana Obrenovića na 17, Dragana Jokića na devet godina zatvora i Milana Gveru na pet godina zatvora.

Nakon što je VRS 11. jula 1995. zauzela Srebrenicu, većina muškaraca koji su izdvojeni u Potočarima ili uhvaćeni dok su pokušavali preći na teritoriju pod kontrolom Armije RBiH, držana je u Bratuncu jedan do tri dana prije nego što su odvedeni na druga mjesta zatočenja i pogubljenja.

Poslije višegodišnjeg skrivanja, za genocid se sudi i bivšem predsjedniku Republike Srpske Radovanu Karadžiću i vojnom zapovjedniku bosanskih Srba Ratku Mladiću. 

BiH i dalje država u kojoj se 11. juli ne obilježava kao dan sjećanja 

Rezolucijom Evropskog parlamenta (EP) usvojenom u januaru 2009. godine, 11. juli proglašen je Evropskim danom sjećanja na žrtve genocida u Srebrenici. EP je događaje iz jula 1995. godine izravno označio kao "genocid i najveći ratni zločin u Evropi poslije završetka Drugog svjetskog rata", uz davanje pune podrške radu Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (ICTY).

Rezolucija je poslana na usvajanje u BiH, te zemaljama Zapadnog Balkana, kao i državama članicama Evropske unije.

Sve zemlje regije su već usvojile vlastite dokumente – identične evropskoj rezoluciji, jedino je Srbija izbjegla termin "genocid". U martu 2010. godine Narodna skupština Republike Srbije usvojila je Deklaraciju o osudi zločina u Srebrenici, kojom se osuđuje zločin nad bošnjačkim stanovništvom Srebrenice u julu 1995. godine, na način utvrđen presudom Međunarodnog suda pravde i traži od ostalih država na prostoru bivše Jugoslavije da na isti način osude zločine nad srpskim narodom.

Bosna i Hercegovina, zemlja u kojoj se zločin dogodio, pored više pokušaja, još nije usvojila dokument o osudi genocida.

Vlada Federacije BiH 2010. godine donijela je odluku da je 11. juli - Dan sjećanja na žrtve genocida u Srebrenici i dan kada se obavlja ukop srebreničkih žrtava - Dan žalosti, za razliku od entiteta Republika Srpska gdje se taj dan ne obilježava.

Povodom desete godišnjice genocida u Srebrenici, Skupština Brčko distrikta donijela je Rezoluciju o osudi ratnog zločina i genocida u Srebrenici. Ovo je prva rezolucija o osudi masakra u Srebrenici koju su u BiH donijeli predstavnici jednog parlamenta.